Het standbeeld van Jan van Nassau is gemaakt door beeldhouwer Jean Theodore Stracké en staat sinds 1883 op het Domplein. Graaf Jan van Nassau - de broer van Willem van Oranje - is afgebeeld als initiatiefnemer van de Unie van Utrecht. Hij staat voor een console waarop een vel papier ligt waar hij met zijn linkerhand op rust, terwijl zijn rechterhand op zijn wapen ligt. Het is het oudste standbeeld in de stad Utrecht.
Het kunstwerk werd naar aanleiding van een prijsvraag door Stracké vervaardigd in opdracht van een speciaal daarvoor ingesteld comité. Om het kunstwerk te bekostigen werd een inzamelingsactie gehouden. Het bronzen beeld is gegoten in de fabriek van Merkelbach van Enkhuizen & Co te Breda. In 1883 vond de feestelijke onthulling plaats door koning Willem III, in aanwezigheid van onder anderen koningin Emma. Ook Utrechters konden het grote feest bijwonen voor 2,50 gulden mits zij in ‘officiëel costuum’ zouden arriveren. Kinderen konden de festiviteiten gratis bijwonen.
In 1979 werd aan de achterzijde een plaquette van edelsmid Jan Noyons toegevoegd, ter herinnering aan 400 jaar Unie van Utrecht:
Jan van Nassau, stadhouder van Gelre en oudste broer van Willem van Oranje, heeft zich in het bijzonder ingezet voor de totstandkoming van de Unie van Utrecht, die op 23 januari 1579 in de kapittelzaal van de dom werd gesloten. Deze unie wordt beschouwd als de grondslag van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en daarom ook van de huidige Nederlandse staat.
NB - op de plaquette staat dat Jan van Nassau de oudste broer van Willem van Oranje was. Dat is niet juist. Hij was een jongere broer.
Het standbeeld is in 2018 op voordracht van het Cuypersgenootschap aangwezen als een gemeentelijk monument, onder meer omdat het de gelaagdheid van de geschiedenis van het Domplein weergeeft.
